مروري  مختصر بر تمدن يونان باستان

مقدمه:

          هنگامیکه به ملاحظه تمدن شگفت آور و هیجان انگیز یونان باستان میپردازیم، پیشرفت های عظیم، و رویداد های فرهنگی فراوان و بس با اهمیتی را در می یابیم .

         چون یونانی ها قادر بودند، با اهمیت ترین نظری را در وجود خود بپرورانند و به میراث بگذارند، آنهم حقوق فردی بود. و به این باور بودند، که نیاز ها وتمایلات فرد مهم است. یعنی فرد حق دارد، سرنوشت خود را تعیین کند، از این دیدگاه مفهوم دموکراسی، حکومت مردم بر مردم شکل گرفت. بیان فردی خلاقانه شگوفا شد. و به دست آورد های بزرگی در عرصه هنر، ادبیات، علوم، ریاضیات و فلسفه انجامید.

        این یک حقیقت است که یونان به عنوان مهد تمدن غرب زمین و زاد بوم دموکراسی، فلسفه ی غرب، بازی های المپیک، علوم سیاسی، ریاضیات، نمایشنامه نویسی( شامل هردونوع کمدی و تراژدی ) قابل وصف و توجه است.

        یونان کشوریست در جنوب شرقی اروپا و جنوب شبه جزیره بالکان موقعیت دارد. این کشور از شمال با آلبانی، مقدونیه و بلغارستان و درشرق با ترکیه دارای مرز مشترک زمینی است.

      سر زمین اصلی یونان در جنوب و شرق بوسیله دریای اژه احاطه شده و از غرب به دریای ایونی محدود میباشد. و در محل اتصال سه قاره جهان ( آسیا، اروپا، و افریقا ) واقع شده است، همچنان دارای تاریخ ویژه و پُرحادثه است. و دارای میراث فرهنگی نیز میباشد. که به طور قابل توجهی دارای نفوذ در افریقای شمالی، منطقه شرق میانه بوده و ساختار بنیادی برای فرهنگ اروپا، آنچه که امروز به عنوان فرهنگ غرب خوانده میشود به حساب می آید.

        از جانب دیگر موقعیت جغرافیایی و شکسته گی های ساحلی  یونان بخوبی بیان مینماید، که مردم یونان با استفاده از قایق و کشتی های دست داشته ی خویش با کشور های سه قاره همجوار خود سر وکار در عرصه امورات اجتماع دارا است.

        بدین ملحوظ یونانی ها همچون بلخ باستان که مهد تمدن و باب مراودات شرق و غرب در مسیر راه مشهور تجارتی ابریشم بود، به اثبات رسانیدند،  که یونان کشوریست تمدن غرب را چند هزار سال قبل از میلاد در دامان خویش به پرورش گرفته و خط مش قابل وصفی را در عرصه فرهنگ غربیان به ارث گذاشته است.

     امروز مطالب سایت های انترنتی بخوبی بر ملا میسازد، که دموکراسی آتن تقریباً3000 سال ق از م را در بر میگیرد، بخصوص زنان از حقوق فردی خویش مستفید بودند، که فعلاً غربیان همان رفتار را در جامعه خویش محترم دانسته رعایت میکنند.

        قابل یاد آوریست، که عموم مدنیت ها بخصوص در سه قاره جهان یعنی اروپا، آسیا، و امریکا ایجاد گردیدند در اطراف دریا و ابحار عرض موقعیت نموده اند. چون انسانها با استفاده از آب به دامپروری و زراعت دسترسی می یافتند. و در اثر رقابت بهترین ساختمانها، ابزار کار، اسلحه و دیگر مسایل اجتماعی را آماده و دریافت مینمودند.

          درست است که در غرب یعنی در اروپا و امریکا یک تعداد تمدن های دیگر نیز عرض وجود نموده بودند، آنها همچو یونانی ها که  در اول در عرصه ایجاد تمدن خویش هنر های فروان را از مردم متمدن مصر و بین النهرین اقتباس کرده بودند. همین طور نیز از تمدن یونان اقتباس کردند.

           مثلاً: بعد از اختتام بخشیدن تمدن یونانی، تمدن رومی، تمدن یونانیمآبی، با عصر زنده گی اسکندر کبیر در بین سالهای 323 ق از م الی 146 ق از م یکی پی دیگر رونما گردیدند  و بعداً امپراطوری روم بخصوص در 27 ق از م تاسیس و وارث تمدن یونان و یونانیمآبی گردید. و در سال 476 میلادی بعد از تجزیه شدن امپراطوری روم  بخش های شرقی و غربی  تمدن بیزانس رونما گردید، که خود را وارث تمدن یونان میدانیست. خلاصه اینکه تمدن یونان بستان در جهان بشریت نقش قابل ملاحظه یی را دارا بوده و قابل احترام خاص در قطار دیگر تمدن های جهان میباشد.

با عرض حرمت                                     پوهیالی فهیم « کوشا »

تقريظ:

تمدن يونان قديمي ترين تمدن غرب و باني مدنيتهاي مختلف در اقصي نقاط گيتي بعد از تمدن بين النهري و مصر  محسوب ميگردد، چون موقعيت خوب جغرافيايي شبه جزيره يونان باستان، بخصوص شكسته گي هاي ساحلي آن و ارتباطات آن با كشور هاي افرياق،‌آسيا و اروپا زمينه رشد خوبي را در عرصه تمدن فراهم ساخت، از جانب ديگر  مبرهن است كه، در يونان باستان اكثر علوم و فنون متداوله بشر از قبيل فلسفه، منطق، رياضيات، علوم طبيعي و بشري، هنر و ادبيات بويژه هنر تمثيل( كميدي و تراژيدي )، سياست و اقتصاد شكل گرفته و بالوسيله نوابغ، دانشمندان فلاسفه ادبا، رياضيدانان وادبا به شد و بالنده گي رسيده است.

اين همه تحولات چشمگير در محدوده ي يونان باستان منحصر نمانده،‌ بل راه شگوفايي و تكامل را پيموده و ره به سوي كشور ها و قاره ها باز نموده و از مزاياي آن ديگران مستفيد و بهره مند گرديده اند.

تمدنهاي كنوني اروپا، امريكا در حقيقت از تاثيرات اين تمدن دور نبوده، در عرصه هاي گونه گون حيات اجتماعي و فرهنگي تحولات و دگرگونيهاي شگفت‌ آور نصيب همه گرديده است، حتي به صراحت گفته ميتوانيم كه زبان يوناني تا به حال سنگ بناي بعضي از زبان هاي امروزي ميباشد. البته نبشته هذا نمايانگر قطره اي از بحر بيكران و شمه اي از دستاورد هاي جامعه ي بشري محسوب ميگردد، كه با پيروي و اقتباس از فرهنگ و مدنيت يونان باستان اقشار و طبقات مختلف كره ي خاكي بخصوص اروپاييان به اوج تمدن گام نهاده و قلل شامخ  پيروزي را مي پيمايند.

مواد مقاله هذا تحت عنوان ( مروري  مختصر بر تمدن يونان باستان) خیلی ارزشمند ارزیابی میگردد و خواننده را در مورد تاريخ يونان باستان آگاه مينمايد. البته در قسمت نگارش آن توجه قابل ملاحظه با در نظر داشت منابع و مآخذ معتبر علمي و انترنتي استفاده اعظمي صورت گرفته ، بنابر آن مقاله علمی تحقیقی  نگارشي محترم  پوهيالي فهيم « كوشا » را مثبت ارزيابي نموده مستحق نشر به جریده علمی میدانم و چون استاد موصوف تحت رهنمايي اينجانب كار تحرير آنرا به اتمام رسانيده و هيئت نشر جریده علمي، نشر آنرا در نظر خواهند گرفت. 

خلاصه مطلب

         مطالب این مقاله علمی- تحقیقی، تحت عنوان ( یونان مهد تمدن غرب ) آماده و تهیه گردیده است، بطور خلاصه جهت افهام و تفهیم هرچه بیشتر آن با مطالعهء موضوعات زیر بخوبی میتوان  پیبرد و تمام موضوعات آنرا  انعکاس داد.

         درست است که یونان مهد تمدن غرب بوده . و به اساس شهکاری های مردمان تمدن پرور آن به این نام با عظمت رسیده اند. البته آنها چگونه این دست آورد مهم اجتماعی را بدست آورده اند، چنین میتوان بیان کرد:

         « از اینکه کشور یونان در قسمت جنوب شرقی  قاره اروپا عرض موقعیت نموده است. و از سه طرف به سه قاره جهان یعنی اروپا، افریقا وآسیا با استفاده از راه های بحری و خشکه ارتباط داشته و به شگوفایی مدنیت خویش رونق داده است. طوریکه کرانه دریای کشور را نواری بلند، بریده و نامرتب و با بندر های بسیار تشکیل داده است، از اینرو بر دور ترین بخشهای یونان به آسانی از طریق دریا دسترسی داشتند. به صراحت تام گفته میتوانیم، مردمان کرتی ها واقع در بحیره مدیترانه بذر تمدن یونانی را تشکیل داده اند. چون آنها مانند یونانی ها از جا های دیگر چون مصر، هلال حاصلخیز و بین النهرین اندیشه های را اقتباس کرده و فرهنگی را از آن خویش نموده اند.»

        باید اظهار نمود، مطالب برگزیده، به طور خلص موضوعات ذیل را در بر میگیرد:          )( یونان گهواره تمدن غرب، غرب وارث تمدن یونانی، جوشش فرهنگی عصر طلایی آتن، اوج دموکراسی آتن ، ابراز احساسات شخص، مهم پنداشتن فرد، نقش شخصیت فرد، یونان مدنیت باستان دارد، مینوسی ها مردمان صلحدوست اند، نقش مینوسی ها یا کرتی ها  بر تمدن یونان از سالهای 3400 الی 1200 ق از م به اساس تقسیمات باستانشناسان به سه دوره، تماس با تمدنهای پیشرفتهء هلال حاصیلخیز، دره دجله و فرات، مصر، نقش و اهمیت دانشمندان و شاعر نابینای پُر آوازه یونان ( هومر) با کتاب هایش ایلیاد و اودیسه، اطلاعات در مورد دین و آئین یونانی، آتن مرکز دموکراسی است، نقش آتن بر رشد  قانون و حکومت، آتن در وضع قوانین و اصلاح حکومت پیشقدم است، قوانین مطروحهء سولون، کلیستن، پریکلیس، ارسطو، افلاطون گزنفون، طریق طلب دانش، نقش هنرمندان، حق فردی وغیره مسایل را در بردارد.)(

         قابل ذکر است، مطالب یاد شده،  از شروع الی اخیر این مقاله علمی –  تحقیقی بطور خلاصه  بیانگر عمده ترین بخشهای  آن بوده، میتوان برویت آن خوبتر فهمید،  که مواد این  رساله علمی  - تحقیقی در برگیرنده کدام مطالب و موضوعات میباشد.

پیشنه موضوع

        نخست اگر درمورد موقعیت جغرافیایی تمدن یونان آگاهی حاصل نماییم، به استعانت علم جغرافیای ثقافتی معلومات موثق بدست آورده میتوانیم، چون در زنده گی هر قوم، جغرافیا نقش مهمی دارد. البته جاییکه یونانیان پس از آنکه از شمال یونان وارد خاکِ شدند آنرا ( هلاس ) نامیدند. و درآنجا منزلگاه های تازه برای خود ساختند، بدین اساس  شایسته مطالعه دقیق است. که این موضوع در زنده گی یونانیان بسیار مؤثرمیباشد.

      چون کشوریونان باستان ،سراسر شبه جزیره بالکان و به اطراف دریای آسیای صغیر و جزیره های دریای اژه را دربر میگرفت . شبه جزیره یونان از کوههای کم ارتفاع و جنگلات پوشیده شده بود. وبه ناحیه های کوچک بیشمار که غالباً بکلی از یکدیگر جدا بودند، تقسیم میشد. آتیکا ، لاکونیا، مسنیا ، بوئوتیا، و تسالیا چند ناحیه بزرگتر و مهمتر یونان بود. هرکدام استقلال و ویژه گی مشخص داشت. گوناگونی تمدن یونان باستان در ویژه گی  موجودیت موقعیت دریایی  آن بود، گذشته از این ، نوایی اطراف خاک های یونانی بیرون آمده گی و فرورفتگی های عمیق داشت، طوریکه اطراف دریای کشور را نواری بلند، بریده ، نامرتب وبا بندر های بسیار تشکیل میدادعرض موقعیت کرده بود،  از اینرو حتی دور دسترین بخشهای یونان به آسانی به دریا دسترسی داشتند، همه ء اینها عاملهای تعیین کننده ای در پیدایش و شکل گرفتن تمدن یونانی نقش برازنده داشت. ویژه گی جدا از هم بودن بخشهای کشور، راه پیشرفت (کشور شهرهای) جدا از یکدیگر را فراهم آورد. دستیابی به دریا از یونانیها قوم دریا نورد بزرگ وماهر ساخت.

      باید علاوه کرد که ،  کرتیها یا ( مینوسیها ) نقش عمده در ایجاد تمدن یونانی دارند، چون حقیقتاً بذر تمدن یونانی در اصل از جزیره کرت آمده است. کرت جزیره ای است ، درجنوب شبه جزیره یونان که به یک نسبت برای مصر ، یونان و بخش شمال غربی هلال حاصلخیز دستیاب بود. قومی که منشاء آن ناشناخته است. ازحدود 3400 ق ازم در جزیره کرت واقع دربحیره مدیترانه میزیست . البته این قوم از مصر و دره دجله وفرات اندیشه های را اقتباس کرده و فرهنگی را از آن خویش آفریده بود، کرتیها، کشاورزی، پیشرفته ای داشتند. بوته های مو( درخت انگور)، گیاهیان و درختان میوه را پرورش میدادند ، ظرفها، سفالها های براق ، وسایل شیشه ای، وسایل شستشو و آرایش، ابزار گوناگون مانند جنگ افزار ها مجسمه های کوچک برای مقاصد دینی و پارچه های عالی و تجملی تولید میکردند.

      معمولاً تمدن کرتی را بنام  مینوسی مینامند، از حدود 3400 ق از م تا 1200 ق از م ادامه داشت. باستانشناسان این دوران رابه سه دوره مجزا تقسیم کرده اند:

1-  دوره مینوسی کهن ( از 3400 ق از م – 2100 ق از م ) با استفاده از مس آغازو با آغاز استفاده از مِفرغ پایان یافت،  در این دوره تصویر نگاری کاربردی گسترده داشت، وبازرگانی رونق گرفت.

     2- دوره مینوسی میانه ( از 2100 ق از م – 1600 ق از م ) شاهد پیشرفت عظیم هنرها بود. کاوشهای صبورانه باستانشناسان در ویرانه های کاخ کنوسوس پرده از راز این هنرها برگرفته است. داخل  کاخ به طرز با شکوهی آذین شده وحتی طرح و نقش هر حصه ی کاخ از زیبایی فوق العاده وسلیقه خاص حکایت میکند، البته زنده گی کرتیها پُر تجمل بود. زرگری و سیمگری رونق داشت. و عالیترین فعالیت هنری تا مدتها در خدمت نقاشی و آذینگری درون خانه ها،وسایل خانه ، خاکنگاری (موزاییک سازی) وسایر چیز های بود که در زنده گی روزانه بکار میرفت.

     برای آسانی معلومات  بیشتر،  خط تصویری نگار نخستین،  بیانگر حدود یکصد نشانه قرار دادی شده بود.

     همچنان لوحه های گلین بسیاری که از زیر خاک بیرون کشیده شده، گواه برفعالیتهای دامنه دار حکومت کرت در بازرگانی و اداره امور است.

        همچنان کرتیها با مصر و سر زمینهای دیگر به ویژه با شهر تروا واقع در یونان وبا بخشی از دیگر خاکهای یونان که به لاکدایمون معروف بود، بازرگانی پُرسودی داشتند.

     3- دوره اخیری مینوسی ( از 1600 ق از م – 1200 ق از م ) یعنی  از عصر اوج پیشرفت فرهنگی و افول آنست. علت اصلی زوال این فرهنگ این بود، چون مردم کرت با گذشت زمان وبراثر مزایای موقعیت اقتصادیشان، خود را در ایمنی پنداشته، به تدریج تن آسا شدند، و از دفاع غافل ماندند. آخه یی های پُرنیرو وسپس دوری ها از فرصت مناسب استفاده کردند، شهرهای کرتی رابه تاراج بردند وبه نفوذ فرهنگی جزیره کرت پایان دادند. همانطوریکه گفتیم، یونانیهای آخه یی به زور وارد محیطی شدند، که فرهنگی پیشرفته داشت. مانند همه اقوام بی تمدن، بی آنکه فرقی بگذارند، دست به غارت زدند. ومیسنایا و تیرنس را ویران کردند. اما چندی نگذشت فرهنگ درخشان سرزمینی راکه تسخیر کرده بودند شناختند و آن را اقتباس کردند. چون قوم پُرنیرویی بودند، به کرت وجزیره های آژه ای تاخت و تاز کردند، همچنان یونانیهای نخستین تماس نزدیکی با تمدنهای پیشرفتهء هلال حاصلخیز و دره دجله و فرات داشتند. این عاملِ برانگیزانندهء فرهنگی، درروزگار هومر و هسیود محصول بسیاری به بار آورد.

           هومر شاعربلند آوازه داستانهایی از این مردم در ایلیاد وادویسه آورده است،که میلتوس مرکز تجارت کوزه گری وسفال سازی و موطن نخستین دانشمندان چون تالس ملطی ، اناکسیماندرس درحدود 600 ق از م دراین بخش یونان درخشیده اند وازاینجا تمدن وفرهنگ، استعمال پول و توسعه الفبا درسرزمین اصلی یونان راه و گسترش یافت.      

    چون واژه civilizatian ( تمدن ، مدنیت ، پیشرفتگی اجتماعی ، تمدن ساختن وغیره مطالب ترقی وتعالی را دربر دارد، که حقیقتاً در این عرصه در بین مردمان غربی مردم یونان باستان این ویژه گی را دارا هستند. )

       همچنان واژه فرهنگ نیز به معنی شهر نشین شدن، خوی شهری گزیدن وبا اخلاق مردم شهر آشنا شدن،ارتباط با زنده گانی اجتماعی ، همکاری مردم با یکدیگر در امور زنده گانی و فراهم ساختن اسباب ترقی و آسایش خود، وبا مسایل تکنالوجی روز دسترسی یافتن، وغیره موضوعات مفید در جوامع انسانی به نفع بشر سود آور واقع میشود، میباشد.

        بناءً به ارتباط مطالب فوق (civilization) تمدن ، پیشرفتهءرا دریونان بنام گهواره تمدن مینامند ، درواقع درتمام اروپا، حتی درنیم کره غربی مردمی ، که امروز از آنها بنام مینوسی ها یاد میشود عرض وجود نموده است. تمدن آنها در جزیره کرت واقع در بحیره مدیترانه  شگوفا شد.

        البته مینوسی ها کاخ های عظیم و باشکوه بناء میکردند. مثلاً کاخ کنوسوس، شهراصلی آنها در نزدیک ساحل شمالی جزیره، پنج طبقه بود وصد ها اطاق درون در درون داشت. مینوسی ها در شهرهای دیگرکرت، مانند فاستوس و مالی، نیز کاخ های بسیار پیشرفته با مشخصه های لوله کشی امروزی ، مانند کنوسوس و دراطراف آن زنده گی میکردند. و ده ها، شهر و شهرک مینوسی درکرت و جزایر دریای اژه،مدخل دریای مدیترانه که مرز شرقی یونان را در بر میگیرد، وجود داشت. 

       این شهرها، با در اختیار داشتن مجموعه پرُشماری از کشتی ها، تجارت پرُرونقی با یکدیگر و باسرزمین های خارجی نزدیک، مانند مصر داشتند. مینوسی ها علاوه برآن که دریانوردان کارکشته ای بودند. هنرمندان ماهری نیز محسوب میشدند. کاخ هاوخانه های خود را با دیوار نگاره های بسیار دلپذیر، یعنی نقاشی ها وتزئینات روی گچ مرطوب می آراستند.

        البته در مورد دین و آئین مینوسی اندک معلوماتیکه در دست است، نشان میدهد که یونانیان نخستین، برخلاف بیشتر مردمان باستانی دیگر، خدایان خود را مهربان و یاور در نظر می آوردند . و درمورد چند تایی از آنها معلومات که در دست آمده به شکل مجسمه های کوچک سفالی با ارتفاع تنها چند اینج بود.... آنها دیو، اهریمن و خدایان ظلمت را نقاشی نمیکردند. از چند ایزدِ خدا گونه ای که مینوسی ها میپرستیدند از جمله مهمترین آنها یکی ( مادر بزرگ ) بود، که گویا بر آسمانها و زمین فرمان میراند. ودیگری ( بانوی حیوانات ) که غالباً هنرمندان او را ایستاده بر قله کوهی به تصویر می کشیدند. همچنان گاو های نر را میپرستیدند، نقاشی ها حکاکی ها جوانان مینوسی را نشان میدهند، که در آمیزه ای ازورزش و آیین مذهبی از روی گاو های نر مقدس میپرند. پرنده های زن ومرد با شرایط یکسانی مسابقه می دادند. به نظر میرسد که پرنده گان از روی گاو های نر و تماشاگرانی که آنها را نظاره میکردند از شور وهیجان ناشی از خطر این مسابقات بسیار لذت میبردند.  البته این برابری جنسی و وقت دادن به قشراناث درزنده گی اجتماعی مینوسی ها نیز مشاهده میشد. مردان وزنان عالباً در بازار ها یا سایر مکان های عمومی به تبادل نظر میپرداختند،  و این برابری در بین زنان ومردان مینوسی نشان دهنده آنست که زنان مینوسی از برابری تقریبی یا کامل با مردان برخوردار بودند، این برابری در هیچ جای دیگری در جهان باستان مانند نداشت. حتی در جامعه روشن بین یونانیان باستان که درآن زنان میبایست گوش به فرمان مردان باشند.

        به نظر رسیده که مینوسی ها مردمان صلحدوست بوده اند، چون دیوارنگاره ها وکنده کاری های روی سنگ های قیمتی غالباً مینوسی ها را در حال استراحت، ماهیگیری ، رقص ومسابقه نشان میدهند، این صحنه ها مردمی کامروا و خلاق را با کنجکاوی فراوان و شورزند ه گی به تصویر کشیده است.

 

            در مورد رشد دموکراسی یونان بخصوص بنام ( دموکراسی آتن ) بخوبی  در سایت های انترنتی بخصوص مطالعه میگردد، که غربیان مدیون دموکراسی آتن بوده و خود را با فخر فراوان وارث تمدن یونان مینامند ، خود بیانگرآنست یونان باستان دارای  مدنیت شگوفا درنیمکره غربی بوده است.            

                                                                                                                                    

       البته بویژه آتن به این امر تاثیر بسزایی بر رشد قانون و حکومت در قرن های ششم ق از م داشت. ویکتور ارنبرگ، تاریخدان، اظهار میدارد:

      ( این دوره ای بود، که درآن فرد برای نخستین بار ابراز احساسات شخصی خود را از راه نگارش شعر تغزلی یافت ..... در عین حال فرد گرایی سیاسی از میان کشاکش های زنده گی اجتماعی سر برآورد..... از یک طرف، خواست مبرم دهقانان معمولی بود، که دیگر قربانی اشرافیت نباشند .... ظلم وبی عدالتی سبب رشد نارضایتی بود، ونخستین راه چاره تدوین قوانین بود... برای نخستین بار در بخش های مختلف یونان قوانین تدوین گردید....... قوانین مربوط به خانواده، ارث و وضع بردگان و جارجیان از جمله موضوع هایی بود که به طور فزاینده ای جزو مشغله دولت شد. .... از این جا سرانجام این فکر بر آمد .... که انسجام پولیس به حکومت قانون مبتنی است) .

        آتن در آغاز در وضع قوانین و اصلاح حکومت خود پیشقدم شد . در 621 پیش از میلاد، یک رهبر سیاسی به نام دراکون، در پاسخ های شهروندان، مجموعه قوانینی را تدوین کرد. برخی از این قوانین بر خلاف خشن وسختگیرانه بودند. مثلاً اگر قرضداری نمیتوانست قرض خویشرا به طلبگار پرداخت کند، طلبگار به لحاظ حقوقی میتوانست او را به بردگی بگیرد. سرانجام بنا به خواست مردم این قوانین به نفع مردم و جامعه به طور عادلانه اصلاح شد.

       البته در 594 ق از م یک شهروند آتنی مورد علاقه مردم به نام ( سولون ) سرپرست یا مجری وظایف روزمره حکومت شد .  نخست تمام قوانین دراکون را لغو کرد. چون بیش از اندازه سختگیرانه ومجازات ها بیش از اندازه شدید بودند. سولون همچنین گروهی از شهروندان معمولی را به نام ( مجلس) برگزید تا به تدوین قوانین بپردازند . این گام مهمی بسوی دموکراسی  بود. واژه یونانی demo به معنای          ( مردم ) و  kratos به معنای ( حکومت ) دموکراتیک حکومتی است. که درآن مردم حاکم باشند، به همین ترتیب آتن گذار به دموکراسی کامل را از سال 508 ق از م در دوره فرمانروایی روشن اندیشی به نام ( کلیستنس ) آغاز کرد. او بر اهمیت مجلس، که هر ده روز یک بار جلسه داشت ، افزود . هر مرد آزادی حق داشت در مجلس سخن بگوید و رای دهد . کلیستنس همچنین " شورا " را تاسیس کرد که گروهی مرکب از پانصد شهروند بود که سالی یک باربه قید قرعه انتخاب میشدند تا قوانین وسیاست های جدید را تدوین کنند. این پیشنهاد ها سپس به مجلس ارائه میشد تا مورد بحث قرارگیرد وبه رای گذاشته شود . سه سرپرست و ده فرماندهی نظامی، که  strateegoi  نامیده میشدند، سالی یکبار از سوی مجلس انتخاب میشدند تا امور حکومت و فرماندهی سپاه را بر عهده گیرند.

        بدین ترتیب آتن گام جسورانه، برداشته بود، و در لوای نظام دموکراتیک خود، چنان توان و اعتماد به نفس، از خود نشان دادند، که به زودی آنها را وارد دوره شگوفایی اقتصادی و فرهنگی کرد.

         نقش جوشش فرهنگی عصر طلایی آتن بیشتر دراوج دموکراسی آتن بودالبته   سالهای  479 الی 431 میلادی را دربرمیگیرد، غالباً بنام ( عصر طلایی آتن) مینامند. البته در طی این سالها رهبران آتن بویژه پریکلس در پی آن بودند که آتن را الگویی برای تمام شهرهای دیگر سازند خصوصاً درراس دموکراسی آتن قرارگرفت وهمچنان  ، فعالیت های فرهنگی را تشویق میکرد، پیکرتراشی، معماری، فلسفه، علم و نمایش آتنی شگوفا شد وبه سرعت به اوجی دست یافت که قبلاً هرگز در تاریخ مشاهده نشده بود. این جوشش فرهنگی میراث هنری و ادبی با شکوهی را تولید کرد که از آن زمان تا کنون شگفتی جهان را برانگیخته و الهامبخش آن بوده است.

       پریکلس دریک خانواده اشرافی به دنیا آمده بود، وی به اساس دانشمند بودنش در راس دموکراسی آتن قرارگرفت. وی از جانب عموم مردم به مدت پانزده سال به عنوان  رهبر کشور تعیین شد. اوسیاستمدای چهره دست و ناطق بی مانند بود، مردم اورا ( انسان نابغه ) مینامیدند. زیرا رعد وبرق سخنانش او را با زئوس در یک ردیف قرار میداد ولی او خیلی کم سخنرانی میکرد، و معتقد بود که هر سخنرانی او بایدحادثه ای باشد. تا تاثیری ماندگار بر اذهان شنوندگان برجای بگذارد.

      البته در دوره حکومت پریکلیس دولت آتن به نهایی ترین اوج قدرت و بهروزی خود رسید ، پریکلیس به یک سلسله اصلاحات مهم دموکراسی دست زد، حقوق انتخابی مردم را بالا برد و انتخابات قرعه ای را متداول کرد، در این دوره پرداخت پول برای کار های دولت به فقراء امکان داد. تا در کار های جامعه شرکت کنند، بعد ها برای شرکت درجلسه ها ( مجمع خلق ) نیز حقوقی تعیین کرد. واین مجمع به عنوان عالیترین مرجع در باره مهمترین مسایل مربوط به سیاست داخلی وخارجی تصمیم میگرفت. به تمام کارهای دولت نظارت داشت، این مجمع هر ده روز یک بار تشکیل میشد. بدین ترتیب اصلاحات پریکلیس موجب آزادی حق رای عمومی و شرکت تمام مردم در امورات دولت گردید . همچنان به گفته پریکلس حکومت در دست مردم است ونه در دست تعدادی معدود.

       آتنی ها بدین سبب توانستند در چنین مدت کوتاهی دستاورد های عظیمی داشته باشند، که شهرشان از مجموعه شرایط منحصر به فردی برخوردار بود. نخست، یک شبکه گسترده تجاری آتنی ها را از محصولات، آداب و رسوم و هنرهای مردمان بیگانه و دوردست آگاه میساخت. جریان دایمی اجناس و عقاید جدید از آتن شهری جهان شمول ساخت . این شهر از تجارت و از معادن نقره خود نیز ثروت بسیار زیادی اندوخت . حکومت بیشتر پول را صرف جشنواره های پرزرق و برق و بنای ساختمان های عمومی عظیمی میکرد که هیچ شهر دیگری در آن زمان به پای آن نمیرسید.افزود بر آن نهاد های دموکراسی آتن ابزاروجودفردی را تشویق میکرد، وبه واسطه این عوامل، آتن به شکل یک شهر مدرن، پیشرو و اهل مدارا دست یافت و هنرمندان و اندیشمندان را از بسیاری شهرها و کشوهای دیگر به خود جذب کرد .   آتن فضای ایجاد کرد که افراد مبتکر و خلاق در آن به ابزار وجود تشویق میشدند عظمت فرهنگی آتن به این طریق شکل گرفت.

         درمورد طلب دانش یونانی ها بخوبی دانسته شده ، از آنجائیکه زنان در حکومت جای داشتند یا به تولید هنر و ادبیات میپرداختند، زنان آموزش رسمی نمی دیدند. اما مردان جوان، چه ثروتمند و چه فقیران به طرزی جامع تحصیل میکردند، این تحصیلات میبایست آنها را برای سیاست، خدمات نظامی و مدیریتی و غنا بخشیدن به زند ه گی فرهنگی شهر به عنوان هنرمند، صنعتگر ، ورزشکاران، موسیقیدان وشاعر آماده میکرد. همه پسران بین سنین هفت و هجده سال به سه نوع مدرسه میرفتند. درنوع اول آموزگارانی که آنها را گراماتیست ( معلم دستورزبان) میخواندند، به آنها خواندن ، نوشتن وریاضی یاد میداند. درمدرسه دیگری، پسران از مربیان که به کیتاریست ( موسقیدانان وشاعران) موسیقی وشعر می آموختند. سر انجام پسران به آموزشگاهی میرفتند. که گیمناسیوم ( جمنازیم ) نام داشت ودر آنجا رقص وبازی های ورزشی از جمله، کُشتی و پرتاب سنگ ها می آموختند همه مردان ، جوانان در هجده سالگی آموزش نظامی میدیدند و پس از آن دربرابر شورای شهر می ایستادند. و سوگند زیررا ادا میکردند.

        ( من خدمت نظامی مقدس را بد نام نخواهم کرد، و درنبرد همقطاران خود را هرکه باشد، رها نخواهم کرد . به تشریفات دولت یاری خواهم رساند...... واز قوانین رسمی و هر مقررات دیگری که مردم وضع کنند اطاعت خواهم کرد. اگر کسی بخواهد قوانین را نیز زیر پای بگذارد، اجازه نخواهم داد...... به کیش نیاکان خود افتخار خواهم کرد.

       مشهور ترین فیلسوفان آتنی سقراط بود، که در اواخر عصر طلایی تدریس را آغاز کرد ، او هیچ نوشته یی از خود برجای نگذاشت. آنچه از زنده گی و عقاید او دردست است ، از طریق نوشته های شاگردان او است  از جمله گزنفون، تاریخ نویس ، وافلاطون متفکر بزرگ که از 428 -347 ق ازم زند ه گی میکرد، آثار جاودانی به جای نهاد وهمراه با شاگرد مشهورخویش ارسطو ( 384-322 ق از م ) در زمره  پیشگامان بسیاری از علوم قرار گرفتند، و تدریس میکردند.

        قابل یاد کرد است که در عصر اسکندر مقدونی دگرگونی بسیار چشمگیری در موقعیت هنرمندان ایجاد گردید با ورود آموزش های فلسفی و ادبی به محافل هنرمندان- مجزا ساختن آنان از صنعتگران معمولی آغاز شد. از این پس به آنان مانند صنعتگران ساده که از ارزش معنوی بی بهره بودند نگریسته نمی شد بلکه به عنوان هنرمند مقام والایی کسب کردند. و مورد قدر شناسی مردم قرارگرفتند.

سیر تکاملی هنرمندان یونان را می توان چنین جمعبندی کرد: درقرن ششم ق از م استقلال هنر کشف گردید و در قرن پنجم ق از م ( عصر کلاسیک ) به کار گرفته شد. در قرن چهارم  ق از م هنربه زیبایی گرایی روی آورد و درقرن پیش ازمیلاد           ( عصرهلنی ) و از آن به بعد به اوج خود رسید وپیوند جهانی یافت. 

اهداف موضوع :

           همه میدانند، که یک موضوع ویا یک مطلب از خود اهداف مشخص و معین دارد. البته به اساس داشته هایش که درجامعه انعکاس ونمایان میگردد.

          بناءً عنوان  موضوع  مقاله علمی فعلی را ( یونان مهد تمدن غرب ) تشکیل میدهد، پس در محتوای آن اهداف گوناگون،  وجود داشته  و در اصل ذاتاً این موضوع از خود دارای اهداف گوناگون میباشد. که قرار ذیل است:

          1 ــ  یکی از اهداف مهم آن نجات دادن نسل مردمان عقب مانده از نابود شدن در روی کره ارض  میباشد. البته درتماماً نقاط کره ارض  .

         2  ــ هدف دیگر آن تشویق مردمان ده نشین به شهر نشینی که در واقعیت به اساس این مفکوره، مردمان غربی به مدرن ترین وسایل پیشرفته تکنالوجیکی جهان امروز دسترسی یافته اند.

         3 ــ هدف دیگری مردمان متمدن این بوده، که  همیشه میخواهند، در بین همه کشورها بخصوص نسبت به  همسایه های  خویش پیشقدم  باشند و از جمله ی نخبه گان جامعه محسوب گردند، وهمیشه به مردمان دیگر روی کره زمین ، از طریق همکاری های  خویش مصدر خدمت شوند و سود برسانند، تا مردمان دور از تمدن در گرداب جهالت و عقب مانی فرونروند.

       4  ــ یکی از اهداف دیگر موضوع انتخابی این بوده، مردمان متمدن وغیر متمدن در روی کره ارض بخوبی تفکیک شوند، و حتی برازنده گی مطلب حاضر نسبت به بعضی از تمدن های نه آنقدر مشهور و کم تاثیر، قابل وصف بوده، و در واقعیت از  ویژه گی های آن  میتوان در جامعه دور از تمدن در صورت خواهش نمایند،  استفاده کرد.

       5 ــ همچنان هدف از مطالعه این مقاله علمی –  تحقیقی، این بوده، متمدن ترین مردمان کره ارض بخوی شناخته شوند، که کدام مردمان روی زمین نسبت به مردمان دیگرآن نقش اساسی در تبدیل کردن شکل کره طبیعی به شکل کره فرهنگی میباشند.

اهمیت موضوع:

            اهمیت موضوع انتخابی، که در مورد بهترین و اساسی ترین بخش از فعالیت های انسان که ایجاد تمدن بویژه تمدن یونان باستان در روی کره ارض میباشد، که امروز آنرا بنام            ( یونان مهد تمدن غرب) نام نهاده اند،  بی نهایت قابل وصف بوده، که در جامعه کهن در بین گروه های همگون انسانهای اولیه، با در نظر داشت نبودن امکانات وسایل پیشرفتهء تکنالوجیکی تحفه بس بسیار بزرگی را در عرصه ترقی و موفقیت جامعه  همان روز و امروزی غرب به ارمغان گذاشته اند. باید به نیکویی از آن ستایش و تحسین نمود. که امروزه همه مردمان غربی بویژه دانشمندان غربی به اهمیت این موضوع پی برده اند، و اظهارمینمایند،که ما همه وارث تمدن یونانی میباشیم.

            یکی از اهمیت این موضوع چنین بوده، در صورت مطالعه تاریخ تمدن جهان از ویژه گیها و دست آورد های تمدنهای جهان با استفاده از مطالعه  این مقاله علمی- تحقیقی به نفع خویش استفاده نماییم .

            همچنان  یکی از اهمیت این موضوع علمی –  تحقیقی در جهان بشریت این بوده که، با مطالعه مطالب تمدن برای نسل های آینده خط مش و رهنمایی در عرصه های اجتماعی به ارمغان می آورد. به نسل های آینده جرئت میبخشد تا در عرصه  پیشرفت و ترقی جامعه کوشا باشند.

            اهمیت دیگر آن انعکاس شگفتی تمدن های قدیمه به مردمان امروزی میباشد،که تا باشد مردمان امروزی به  مفکوره و تجسسات مردمان قبلی احترام نموده و آگاهی  حاصل نمایند .

           یکی از  اهمیت دیگر این موضوع علمی را، مطالب در برگیرنده آن تشکیل میدهد، چون حاوی مطالب ترقی و پیشرفت، زیر عنوان تمدن میباشد،  و به همه مردمان جامعه، بخصوص به دانش پژوهان ، محصلان ، استادان ، و برای عموم دوستداران علم و معرفت اثر بجا گذاشته ، نوید بخش مسیر زنده گی آنها خواهد بود.                                                      

     نتیجه:

           به اساس تجسس و مطالعات در عرصه مدنیت ها چنین در می یابیم که هنوز روح تمدن یونانی باقی است، البته تاثیر یونانیان با زوال تمدن با شکوهی که داشتند، تا حال پایان نیافته است. چون بسیاری از وجوه فرهنگ یونانی باقی مانده و از گذر نسل ها به دنیای مدرن رسیده، عقاید، هنر ها و نظریه های حکومتی، یونانی به شکل گیری بسیاری از جوامع امروزی کمک بسزایی نموده است. و به اساس اثبات دانش و خرد آدمی این یک حقیقت است، که کره ارض را  انسانها  از شکل طبیعی اش به شکل فرهنگی مبدل نموده است. و یونانیان در جهان غرب حقیقتاً در عرصه فرهنگ نقش ارزنده را بازی نموده اند.

         از آنجمله فرهنگ یونان عمدتاً از طریق روم به دنیای مدرن رسید، رومیان قدرتمند از غلبه بر ایونی ها ، به توسعه امپراطوری خود ادامه دادند، و بعد ها روم وجوه فرهنگ یونانی را به تمدن های بعدی انتقال داد، و روم در قرن پنجم میلادی  سقوط کرد، تاثیر ونفوذ فرهنگ رومی بر مردمان اروپایی به تدریج کاهش یافت، سپس قرنها بعد در دوره رنسانس در سده های پانزدهم و شانزدهم میلادی اروپاییان هنرها و عقاید یونانی را از نو کشف کردند، نقاشان، مجسمه سازان، معماران، شاعران و اندیشمندان اروپایی عمیقاً تحت تاثیر سبک های کلاسیک یونانی و رومی قرار گرفتند، و در سه سده پس از دوره رنسانس، اروپاییان بسیاری از بخش های جهانرا تحت مستعمره خویش ساختند، در این فرایند، آنها عقاید، هنرها و ادبیات کلاسیک را در سرتاسر دنیای غرب  پراگنده کردند، و به ملت های جدید عرضه داشتند و این ملت ها به نوبه خود آنها را جذب کردند وادامه دادند.  بدین ترتیب میراث فرهنگی یونان به دنیای جدیدغرب رسید.

         قابل یاد کرد است، که در لابلای تحقیق این رساله علمی- تحقیقی دریافت نمودم که بخصوص حکومت دموکراتیک یکی ازمهمترین مفاهیمی است، که از یونان باستان برجا مانده، البته تفاوتهای مهمی وجود داشت، از آن جا که جمعیت آتن کم بود، همه شهروندان می توانستند، گرد هم آیند تا در مورد امور مهم ، تصمیم اتخاذ نمایند، و مستقیماً رای دهند.

        بدین ترتیب آتن گونه ای دموکراسی مستقیم داشت بر اساس ضرورت، ایالات متحده که بسیار پرُ جمعیت بود صاحب دموکراسی ( نماینده گی) شد، که در آن در فرایند تصمیم سازی یک نفر منافع بسیاری دیگر را نماینده گی میکرد. اما ایالات متحده و دیگر دموکراسی های مدرن عمدتاً عقاید اساسی مربوط به آزادی و خود گردانی را که یونانییان مطرح کردند بکار میگیرند.

        درست است، همانطوریکه معماری یونانی مبنای برای بسیاری از ساختمانهای مدرن است، و زبان یونانی سنگ بنای اصلی بسیاری از زبانهای امروزی است، چندین زبان اروپایی، از جمله فرانسوی و انگلیسی هزاران ریشه واژه مشترک یونانی را بکار میبرند، از جمله، واژه های مربوط به حکومت مانند، دموکراسی ، پولتیک( سیاست ) مونارشی ( پادشاه) چون واژه های یونانی مشترک که دنیای سر گرمی را توصیف میکنند عبارتند از: ( دراما ( نمایش ) کمدی تراژدی ،( ارکسترا و هارمونی)  و یونانییان واژه های را برای شاخه های معرفت بکار میبرند، از جمله فیلاسوفی ( فلسفه ) بیولوژی ( زیست شناسی ) جیومتری ( هندسه ) زولوژی  ( جانورشناسی) واستوری ( تاریخ) بدین ترتیب، بخشی از روح تمدن  یونانییان باستان، فرهنگ مردمیکه زمان درازی از مرگشان میگذرد، باقی مانده است، و شاید همیشه باقی بماند. ویا تغییر بخورد ، این روح نه تنها ارزش و آزادی انسان محسوب میگردد،  بلکه طلب زیبایی و حقیقت است.

       در اخیر باید گفت پژوهشگران امروزی، مانند پیشینیان یونانی خود، درپی منشاء وکارکرد گیتی ، حیات و ذهن انسان هستند، مادامیکه مردم درپی آنند که بدانند،بیاموزند و حقیقت را بیابند، روح یونانی هرگز نخواهد مرد ویا از بین رفت .

          مناقشه :

        جای آنرا دارد که باید اظهار نمود، در واقعیت تمدن یونانی از خود ویژه گی های فراوان نسبت به یکتعداد از تمدن های دیگر جهان دارد، از آنجمله چند موضوع ویژه را در اینجا تذکر دادم قرار ذیل اند:

        ــ اولاً باید گفت، ویژه گی تمدن یونان باستان نسبت به تمدن های چون مایا، اینکا، ازتکها، المکا، هوانگهو( دریای زرد)، سند، مصر، دجله وفرات، وغیره تمدن های مشهور جهان درعرصه قدامت دموکراسی بخصوص (دموکراسی آتن)، سابقه تاریخی داشته، که غربیان به اساس آن مدیون و وارث تمدن یونانی اند، حتی در سایت های انترنتی این موضوع را به وضاحت یاد نموده اند. البته کسانیکه درانترنت آشنایی اندک دارند میتوانند این موضوع را بخوبی دریابند.

          ــ درست است که یونانی ها چیزهایرا به نفع تمدن خویش از دو تمدن مشهور و سابقه دار جهان چون مصر و بین النهرین اقتباس نموده اند. با وجود آن در اثر سعی و تلاش فراوان و مداوم نسبت به یک تعداد از تمدن های دیگرهمچو( سند، مایا، اینکا، ازتکها، هوانگهو، وغیره،  پیشی گرفته و به جهان بشریت از خود مهمترین پیشرفتهای اجتماعی را باقی مانده و این موضوع به اساس پیروی مردم روم، تمدن یونانیمآبی، بیزانس، حتی بعد از دوره رنسانس دانشمندان اروپایی و پدران زائیر پروتستانها به قاره امریکا انتقال دادند.

            ــ یکی از ویژه گی های تمدن یونان باستان موقعیت جغرافیایی آن بوده، البته شکستگی های ساحلی آن باعث شده بود،  تا از یک تعداد کشور هاییکه چنین ویژه گی را بخود نداشتند، در عرصه ایجاد تمدن پیشقدم باشد. چون با استفاده از شکستگی های ساحلی، که به تکیه زدن کشتی ها جای مناسب بود، کشتی ها و وقایق های آنزمان بخوبی با استفاده از آن به نواحی مختلف همجوار خویش رفت وآمد تجارتی و اجتماعی خویشرا  بر قرار میساختند، این موضوع در حصه ترقی و پیشرفت تمدن یونان نقش بسزایی را داشت .

            ــ یکی از پیشرفت های دیگر تمدن یونان باستان موجودیت و نقش دانشمندان مشهور آن مانند(سولون از جمله پایه گذاران دموکراسی آتن، کلیستن پایه گذار شورای مردمی درعرصه حق فردی، یعنی فرد حق دارد آزادانه نظرخویش را ابراز کند.....، و در سالهای 508 قبل از میلاد چنین هم شد، و در اثر سعی وتلاش پریکلس عصرش بنام عصرطلایی آتن مسمی شد، مشهورترین فیلسوفان آتنی سقراط، که پرسشهایش مغز ها را تکان داده بود، همچنان در بین سالهای 428- 347 ق- از م افلاطون، وارسطو شاگردش بین سالهای 384 – 322 ، گزنفون، هومرشاعرنابینا وغیره ) در عرصه ترقی و پیشرفتهای تمدن یونانی از خود اثرات قابل ملاحظه ای گذاشته بودند.

پیشنهادات:

         جای آنرا دارد که در مورد مطالب این موضوع علمی –  تحقیقی که در برگیرنده عنوان ( یونان مهد تمدن غرب ) میباشد، اظهار نمایم، شایستگی آنرا دارد مردمانیکه در روی کره ارض زیست مینمایند مدیون افکار و مدنیت اسلاف خویش باشند، چون همه میدانند ، مردمان امروزی جهان به طور اشتراکی و دسته جمعی بدون کدام مرز در تمام شئون های اجتماعی شروع به زنده گی نموده اند  و در مرور زمان بویژه بعد از انقراض رژیم اشتراکی اولیه با پیدایش ابزار پیشرفته ی کار ایجاد دولت، قبیله و دیگر مرز های اجتماعی در روی کره زمین پدیدار گشت، در تماماً گوشه و اکناف جهان مردمانی تیز هوش تمدن های را همچون تمدن سند، هوانگهو، دجله وفرات، مصر، اینکا، مایا، ازتکها، اولمکا، یونان وغیره پایه گذاری نمودند، به جهان بشریت امروزی و فردا در اثر کوشش و زحمات فروان میتود های خاص را در عرصه پیشرفت و ترقی به ارمغان آورده اند . این خود بیانگرآنست باید سابقه همگونی از قبیل نژادی ، لسانی وگروهی آنها را  با استفاده از کُتب معتبر علمی - تاریخی باید دریافت ، و مطالعه نمود. 

           این یک حقیقت است، که واژه تمدن به معنی « شهر نشین شدن، خوی شهری گزیدن و با اخلاق مردم شهر آشنا شدن، ارتباط با زنده گانی اجتماعی، همکاری مردم با یکدیگر در امورات زنده گانی و فراهم ساختن اسباب ترقی و آسایش خود، و با مسایل تکنالوجی روز دسترسی یافتن،  بشردوست بودن » وغیره موضوعات مفید در جوامع انسانی به نفع بشر سود آور واقع میشود، میباشد. بدین ملحوظ از عموم شایقین علم و معرفت  احترامانه تقاضا مندم، تا معنی واژه تمدن را سرمشق خود وجامعه خود قرار داده و با افکار بسیار نیک شان در جامعه تطبیق و عملی نمایند.

         من در اخیر یکبار دیگر برای عموم شایقین علم و معرفت و دست اندرکاران دانش وخرد پیشنهاد مینمایم، همیشه مدیون فرهنگ و تمدن خویش بوده و به جهان امروزی اثبات نمایند، ما هم از فرهنگ شگوفا و با اهمیت برخوردار هستیم.

        چون در مورد مطالعه فرهنگ و تمدن بالوسیله مطالعه تاریخ بخاطر روشن شدن شرایط زنده گی اسلاف تذکر به عمل آمد، به ساده گی گفته میتوانیم که با استفاده از تجارب و شکل جمعبندی مواد این مقاله علمی که در مورد ( یونان مهد تمدن غرب) نگاشته شده است. بخوبی در مورد مدنیت خویش معلومات حاصل کنیم .

فهرست منابع ومآخذ

(1)- " سعیدیان" عبدالحسین، " وفایی" ایرج ، "کمالی نیا " فریدون،1376  تاریخ مصور جهان ، تهران: چاپ سوم، انتشارات آرام، چاپخانه خواجه ، ص55-56

 

(2)- " عباس" جعفری، 1382، گیتا شناسی نوین کشورها، تهران : چاپ  موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی ،  ، ص10

 

(3)- " عمید " حسن، فرهنگ عمید جلد اول، 1381 ، تهران ، موسسه انتشارات امیرکبیر،میدان استقلال، ص726

 

(4)- " فونلاو " تئودوراچ، "هرسکویتز"،جان، " لو" دونالدام " پسر، " دونالدوارن ، " وینر" جول اچ ، مترجم" صدریه " عبدالرحمن، تاریخ جهان،تحول اندیشه، تمدن وفرهنگ جهان،تهران ، 1377، انتشارات فردوس، ص71

 

 (5) -" ناردو" دان، ترجمه " حقیقت خواه " مهدی،  مجموعه تاریخ جهان (یونان باستان)، تهران ، 1384 خورشیدی، انتشارات ققنوس، ص

14-16"41-44"74

(6) -" نچکنا" اسکاز کین " گوبر" - آلپروویچ -  " کوتاکوف" مانفرد " دئوپیک – کابل " تاریخ مختصر جهان  " ص 25" 32

 

(7) -" هنری" لوکاس، تاریخ تمدن جلد اول، تهران ، 1382 ، انتشارات سخن، ص213-218

 

http : \\www.google. Camm                                            -(8)

 

http : \\ www. Roozberooz.cam                                        -(9)

 

http.:\\ www.bbc. Co.uk\persion                                   (10)-

 

 

S. HAIM                                                                         -(11)

 

FARHANG  MOASER         

THE  LARGER                   

ENGLISH  - PERSIAN

 English  - Dictionaries  - Persian  “  IRAN “ Tehran “ Year 1385 “ Page Number (122)

  

“ wehmeir” Sally “ Chief Editor                                    -(12)

“ Mclntosh” Colin” Turnbnll” Joanna “ Editors

“Ashby” Michael “ phoneticsEditor

Oxforg” ADVANCED” LEARNER”S” Dictionary

 IRAN “ Tehran” Jungle Publications “ Year 2005 “ WWW. Junglpub- Org  Page number ( 267)

  

+ نوشته شده توسط پوهنیار فهیم "کوشا"استاد دیپارتمنت تاریخ در یکشنبه 1388/06/08 و ساعت 11:52 |


Powered By
BLOGFA.COM


Oneline users :

کدهای خفن جاوا اسکریپت

1. Put the code into the BODY of your HTML document -->

JavaScript Codes
border="0" ALT="Google" align="absmiddle">

JavaScript Codes


Javascripts


جدیدترین کد آهنگ