X
تبلیغات
علم و اندیشه - تحقیق پیرامون ویژه گیهای تمدن بین النهرین و مقایسه ی آن با تمدن مصر باستان

پوهنیار فهیم « کوشا » استاد دیپارتمنت

تاریخ فاکولته علوم اجتماعی

تقریظ دهنده : پوهندوی عبدالعزیز « عظیمی» استاد و آمر دیپارتمنت

تاریخ فاکولته ادبیات و علوم اجتماعی پوهنتون بلخ

تحقیق پیرامون ویژه گیهای تمدن بین النهرین و مقایسه آن با تمدن مصر باستان

مقدمه:

تحقیق، مطالعات، و تجسس در حقیقت ثمرات مفید را در عرصه تکامل بهزیستی و بقای نسل انسان ساکن سیاره زمین به ارمغان آورده است. بدین منظور تحقیق و مطالعات در هر عرصه ای از زنده گی و دست آورد های بشریت صورت گیرد، موضوعات بس با اهمیتی را خواهیم دریافت.

 بناءً از آن جمله یکی از دست آورد های انسان را ایجاد مدنیت ها در روی کره ارض تشکیل میدهد، بدین منظور خواستم، موضوعی را تحت عنوان ( تحقیق پیرامون ویژه گیهای  تمدن بین النهرین و مقایسه ی آن با تمدن مصر باستان ) با رهنمایی استاد رهنمایم به رشته ی تحریر در آورم.

هنگامیکه به ملاحظه ی تمدنهای شگفت آور و هیجان انگیز بین النهرین و مصر باستان پرداختم پیشرفتهای عظیم و رویداد های فرهنگی فراوان و با اهمیتی را در یافتم.

چون تمدن های مزبور، از جمله ی قدیمی ترین تمدنهای  شناخته شده ی جهان محسوب میگردند، و با داشتن هوش و ذکاوت خارق العاده ی ساکنانشان با سرعت به سوی پیشرفت و صنعت رو آورده و دیگر مردمان جهان را از دست آورد های سود آورشان تا جای امکان متاثر ساخته اند. و همچنان کاوشهای که از جانب باستان شناسان در نواحی این دو تمدن صورت گرفته، آنان را شِگِفتزده ساخته است، زیرا تا آن زمان از ابعاد دانش و هنری این مردمان متمدن، چندان معلومات موثق نداشتند، و آنچه که مسلم است این است، که نخستین تمدن ها در قاره آسیا به وجودآمده اند و قدیمی ترین آنها در ناحیه ی بین النهرین شکل گرفته است.

یکی از ویژه گی ها و پیشرفتهای مردمان متمدن بین النهرین، موجودیت  رود خانه های دجله و فرات میباشد. اگر موجودیت این رود های  پُر فیض نمی بود، هیچ اثری از تمدن را در ناحیه بین النهرین  مشاهده کرده نمیتوانستیم. به همین اساس برای تمدنهای بعدی میراث با ارزشی به جا نهاده است. و رود نیل نیز از چنان اهمیتی بر خوردار است، حتی کشور نیل را دانشمندان تحفه ی دریای نیل خوانده اند.

همانطوریکه بین النهرینی ها قادر بودند، با استفاده از شرایط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی شگوفا به نفع خویش استفاده اعظمی نمایند. مصریان نیز دسترسی داشتند، زیرا آنان بسیاری از دست آورد های خویشرا به دیگران منتقل ساختند. و نقش بارزی را در تکامل تمدن جهان داشته اند.

در اخیر از رهنمایی و همکاری استاد رهنمایم محترم پوهندوی عبدالعزیز « عظیمی » آمر دیپارتمنت تاریخ فاکولته ادبیات و علوم بشری پوهنتون بلخ ابراز امتنان نموده از خداوند لایزال طول عمر با سعادت و موفقیت های مزیدی در امور محوله ی شان استدعا میدارم.

بااحترام

پوهنیار فهیم « کوشا» استاد دیپارتمنت تاریخ

فاکولته علوم اجتماعی پوهنتون جوزجان

تقریظ:

       تاریخ شگوفای قابل لسمس بشریت پر از، مبارزات، تلاش و فعالیتهای انسان این کره خاکی بوده، که در عرصه های مختلف حیات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی وفرهنگی مدارج ترقی و تکامل را پیموده و گهگاهی به قهقرا و انحطاط رو آورده و زمانی هم رکود و ایستایی نسبی را مؤقتاً و اجباراً بخود اختیار نموده و یا مجبور به آن گردیده است.

ما به تکامل و پیشرفت معتقد ایم و سخت باورمند. و این درسی است که از تاریخ و نیاکان نسل های کنونی به میراث مانده، بناءً تمدن های اعصار وازمنه های گذشته باعث افتخار جوامع مختلف گیتی گردیده است. مقاله علمی- تحقیقی کادر جوان و مستعد فاکولته علوم اجتماعی والسنه انستیتوت تحصیلات عالی جوزجان محترم پوهنیار فهیم " کوشا" بیانگر مهمترین ویژه گیهای دو تمدن باستانی سیاره ما یعنی تمدن (بین النهرین باستان و مقایسه ی آن با تمدن مصر باستان) بوده، که با دقت کامل به نگارش گرفته شده، تاریخ شاهد مدنیت های گونه گونی در نقاط مختلف جهان بوده، که هر یک آن به گونه ویژه یی با عث فخر ومباهات سرزمین خاص به مردمان خاص محسوب گردیده، اما به طور عام مفهوم گسترده تر از اشاره پیشین ما را دارا میباشد. یعنی این تمدن ها از چوکات منطقه وخلق پا فراتر نموده افتخارات جهان شمول داشته و عموم خلق های جهان به آن مباهات میکنند.

       اگر درایجاد تمدن  بین النهرین باستان دریای های دجله و فرات نقش داشته باشد، ولی به تمدن مصر قدیم دریای نیل ودره نیل نقش اساسی داشته وبدین منظوروملحوظ کشور       « مصررا تحفه دریای نیل» نامیده اند. این تحفه در عرصه های متفاوت حیات آدمی از هنر وادبیات،خط و کتابت، معماری وهیکل تراشی، طراحی ورسامی، زراعت واقتصاد و سایر بخش ها نقش قابل ملاحظه یی را دارا بوده، که هر کدام آن به نوبه خود به ایجاد شگوفایی تکامل و بالنده گی فرهنگ ها و پیشرفتهای دیگر بی تاثیرنبوده است. روابط اجتماعی- سیاسی واقتصادی- فرهنگی مردمان جهان گواه ومصداق روشن قول ما است.

        با درنظرداشت اهمیت مساله میتوان اذعان کرد، اینکه نوشته استاد محترم  ارزش علمی و موثریت ویژه خود را داشته، میشود با پیگیری انکشاف موضوع و با استفاده از منابع بیشتر و معتبرعلمی اعم از کلاسیک و معاصر، مقاله هذا را به برساله و اثرعلمی ارتقاء بخشید و وسعت داد.همچنان باید اظهارنمود، مقاله هذا تحت عنوان (( تحقیق پیرامون ویژه گیهای تمدن باستانی بین النهرین و مصر باستان)) قابلیت نشر را به جریده علمی دارد. بناءً دراین زمینه موفقیت های مزید به نگارنده گرامی تمنا دارم.

  پیشنه ی موضوع :

تحقیق پیرامون ویژه گیهای تمدن بین النهرین و مقایسه آن با تمدن مصر باستان

طبق تحقیقات کتاب خانه یی  و مطالعات، در مورد تمدن های باستانی چون بین النهرین  و مصر، ویژه گی های بی نهایت شگفت انگیز را در یافت نمودم. بدین منظور به طور مقایسوی هر دو تمدن مزبور را مورد مطالعه قرار دهیم، موضوعات زیر را میتوان دریافت کرد.

طوریکه به تماماً اهل علم و معرفت بهتر معلوم است، که قدیمی ترین تمدنها در قاره آسیا ایجاد و به فعالیت شروع نموده اند، از آنجمله تمدن بین النهرین در قاره ی آسیا در امتداد دریا های دجله و فرات در عراق کنونی موقعیت داشته، از جنوب خلیج فارس با کوه های ارمنستان و از شرق به غرب از فلات کشور ایران تا بیابان های شام امتداد دارد. از جانب دیگر بین النهرین سر زمین کهن سالی که شمال آنرا آشور و جنوب آنرا بابل تشکیل میدهد عرض موقعیت نموده است.

ولی تمدن مصر باستان از نگاه موقعیت در گوشه شمالشرقی قاره افریقا عرض اندام نموده است، از شمال با دریای مدیترانه، از شرق با دریای سرخ، از جنوب با سودان و از غرب با کشور لیبی همسایه است. و از ناحیه صحرای سینا به فلسطین نیز ارتباط دارد.

طبق تحقیقات و حفریات باستان شناسان بین النهرین از نگاه قدامت نسبت به تمدن مصر باستان قدیمیتر بوده، چون سر انجام بعضی از ساکنین مناطق هلال خصیب(دشتهای بین النهرین، مرکز فلسطین، سوریه، ترکیه، اکد، سومر تا شمال ایران به طور نیمه قوس استقامت به خود گرفته است.)  رو به جنوب و دشت های بین النهرین نهادند، تقریباً تمامی کارشناسان متفق القولند که این اتفاق دوران ساز میان 6000 – 5500 ق از م رخ داده است. که در ابتداء این مردمان مشغول مالداری و دامپروری بودند.

      همچنان باید علاوه کرد مصر باستان محل و موطن دومین تمدن کهن جهان است. درخشنده گی و شگوفایی آن دو هزار سال طول کشید، البته نخستین اجتماعات شناخته شده ( زارعت پیشه گان) بودند. که در مصر زنده گی داشتند و آغاز تاریخ شان به 5000 سال قبل ازمیلاد میرسد.

طوریکه از رود های پر فیض هر دو تمدن یاد آور شدیم، در مورد میتوان چنین گفت: منطقه ایکه یونانیان آنرا مسوپوتیمیا ( Mes-oh-poh-teymih-uh) مینامیدند. که معنی آن سر زمین بین دو رود است، و در مورد هر دو رود میتوان چنین گفت:

دجله رودی است با داشتن 1851 کیلومتر طول، سی و هشتمین رود جهان از این حیث می باشد، که از کوه‌های ترکیه سرچشمه می‌گیرد و با گذشتن از عراق به فرات می‌پیوندد و به خلیج فارس می‌ریزد. این رود از رشته‌کوه توروس در مشرق ترکیه سرچشمه گرفته و از مرز عراق، سوریه و ترکیه گذر کرده و وارد خاک عراق می‌شود. در خاک عراق از میان شهرهای بزرگی چون بغداد و موصل عبور می‌کند و در نزدیکی خلیج فارس به رود فرات می‌‌پیوندد و سرانجام هر دو رود به خلیج فارس منتهی می‌شوند.

رود معروف فرات در مغرب کشور عراق عرض موقعیت نموده. و سرچشمه ی آن نزدیک رود ارس در سر زمین ارمنستان است، در نزدیکی خلیج فارس به رودخانه دجله می پیوندد و از آن پس «شط العرب» نامیده می شود. طول فرات حدود 2900 کیلومتر است.

چنانچه رود نیل با داشتن 6671 کیلومتر طول، طولانی‌ترین رود جهان است. این رود از رشته کوه‌هایی در مرکز قاره آفریقا سرچشمه می‌گیرد و راه طولانی خود را به سمت شمال آغاز می‌کند؛ در طی مسیر، رودهای زیادی که از کوه‌های غرب این قاره سرچشمه گرفته‌اند، به آن می‌پیوندند. رود نیل از کشورهای اوگاندا، سودان و مصر و از شهرهای مهمی چون خرطوم، پایتخت سودان، و قاهره، پایتخت مصر، می‌گذرد و سرانجام به دریای مدیترانه می‌ریزد.

 از جهت معماری و صنعت سومریان در بین النهرین معماران چیره دستی بودند، آنان طرحهای معماری مانند:  طاق، طاق نما و گنبد را که بعد ها به دست معماران یونانی و رومی به مرحله تناسب رسید، به کار گرفتند، و در عرصه صنعت، در ابتداء آنان صنعتگران ماهر نسبت به مردمان مصر باستان  بودند، زرگران سومری ظرفهای زرین و سیمین عالی میساختند و در ضمن سنگتراشان ماهر نیز بودند.

 ولی صنعتگران و معماران مصریان با آفرینش فرهنگ گاو و آهن، و اقتباس از تمدن بین النهرین با استفاده از بازرگانی، صنعت و سازمان سیاسی قابل توجهی را ممکن ساختند و پیشرفته ترین نوع زنده گی اقتصادی عصر خود را به تکامل رساندند. کار کرد های صنعتگران، انجینیران، فنورزان و هنرمندان مصری نیز به نوبه ی خود قابل ستودنی است،  چون هرم ها، پرستشگاه های بزرگ، تصویر های دیوار های پرستشگاه ها، مجسمه های فرعونیان و سایر آثار بزرگ نشانه از نبوغ آفرینشگر مصری است.

در عرصه ی ایجاد و تدوین قوانین، بین النهرینی ها به مراتب نسبت به مردمان  مصریان باستان مقدمتر اند، مثلاً: در مورد قوانین وضع شده ی مصر باید گفت، در مصر کدام قانون باستانی مشهور و یا تدوین شده، تا به حال به نظر نخورده،  جزء اینکه، فراعنه مصر فرمانرواياني با قدرت مطلق بودند. کلام آنها قانون بود، و بي چون و چرا اطاعت مي شد. فراعنه ملت را نه تنها از نظر سياسي بلکه از نظر روحاني و مذهبي نيز کنترول مي کردند، فراعنه را پسر« رع »، که با فتح حرف اول و سکون حرف دوم تلفظ میشود به معنای (خداوند خورشيد)، مي دانستند. هنگام نزديک شدن به فرعون ، اتباع وي پيشاني بر زمين مي نهادند.

اما قوانین سلطان بابل «حمورابی » در باره ی جامعه ی بین النهرین اطلاع میدهد، سلطانی به نام حمورابی(Ham-oorahbee ) یکی از اشغالگران سومر و به خصوص بابل بود، در دوران حکمفرمایی او قوانین قدیمی سومری گرد آوری و به صورت یک مجموعه ی واحد به مردم ارائه شده بود. که مجموع قوانین وضع شده ی آن حدود 282 الی 283 ماده داشت، وی در بین سالهای 1792 – 1750 ق از م حکومت کرد. و قوانین آن در مورد ازدواج، روابط خانواده گی، آبیاری، خدمات نظامی، مسایل دینی، جنایت، روابط کسبه، مالکیت. بحث میکرد، این مجموعه ی بنیان قانونی بین النهرین بود و در طول 1500 سال مرعی الاجراء ماند. بناءً در زیر پاره ی از این قوانین را آشنا میشویم:

-                 اگر یک شخص ( انسان آزاد ) انسان دیگری را متهم بداند در مورد قصد کشتن او باشد، ولی نتواند آن را ثابت کند، متهم کننده را باید کشت.

-                    اگر یک سرور در خانه ی خود یک برده ی زن یا مرد فراری را پناه دهد، که متعلق به دولت یا اشخاص شهروند باشد و آنرا به دستور پولیس بیرون نیاورد، صاحب خانه باید کشته شود.

-                    اگر یک شخصی در تحکیم آب بند مزارع خود غفلت کرده باشد... و آب بند بشکند و آب در مزارع دیگر جاری شود و زیان به بار آورد، شخصیکه آب بند او شکسته و باز شده است باید غله ی را که موجب از بین رفتن آن شده است، جبران کند.

-                    اگر یک شخص بخواهد زنش را طلاق دهد، که برایش فرزندی ببار نیآورده است، باید به او پول دهد، در حد کامل قیمت ازدواجش ( مهریه اش) و باید جهیزی را که از خانه ی پدر همراه خویش آورده به او باز گرداند، پس از آن میتواند زنش را طلاق دهد.

-                    اگر پسری پدرش را بزند، باید دست هایش قطع گردد.

-                    اگر شخص به چشم یکی از وابستگان به طبقه ی اشراف صدمه بزند، باید به چشم او صدمه زد.

-                    اگر سروری دندان شخصی در مقام خودش را بشکند یا بکند، باید دندانش را کند.

این مجموعه ی قوانین به دستور حمورابی بر سنگ استوانه یی شکلی نوشته و در مرکز شهر قرار داشت، تا همگان از آن مطلع شوند. این سنگ نوشته،  قدیمی ترین قانون مدون کشف شده بشمار میرود.

خلاصه اینکه تدوین قانون،  نشانه ی مطمئن تمدن رو به پیشرفت میباشد. البته قوانین حمورابی مطالب زیادی را در بر دارد ولی در باره چند مورد آن معلومات داده شد.

وقتیکه سوال به ما مطرح گردد یعنی نیاکان ما چگونه فن نوشتن را فراگرفتند، پس جواب آنرا چنین در می یابیم یعنی سریعتر جاده تمدن را باید دنبال کرد، ظاهراً سومری ها و مصری ها را  در این عرصه در می یابیم اما سومری ها را در قدم نخست مورد مشاهده قرار خواهد داد، چون آنان پیشگامان در این عرصه میباشند.

قابل یاد آوریست که، شگفت انگیز ترین چیزی از سومریان بر مانده خط نویسی است و از مرحله خط نویسی به زود ترین وقت به کتاب نویسی دسترسی یافتند. دانشمندان اروپایی و امریکایی که در نتیجه حفاری های که در بابل، و سایر نقاط شهر های سومر، کوزه ها و لوحه های سنگی و اثر های نوشته شده ی بی شماری که همه به خط میخی نوشته شده است یافته اند، در موزیم های اروپا و امریکا نگهداری میشود. به فکر علما و مورخین بزرگ، خط میخی را سومر ها اختراع کرده اند. در طول چهار هزار سال پیش در این منطقه اکثر خلقها از الفبای میخی استفاده میکردند.

خطوط سومریان مدت مدیدی پیش از 3500 ق از م تشکیل شده بود، و  برخی از آنان با مواد قابل نگارش، مثل گِل رس، کاغذ از ساقه پاپیروس، چوب و سنگ فرشها تهیه شده بود، نشانه های از آنها در موزیم های جهان موجود است، که دلایل ما را مدلل میباشد.

نمونه خط سومری را در جدول زیر مشاهده کرده میتوانید، ابداع کرده اند. چون این مجموعه علایم الفبایی میتوانست به جای تصویر، معنی یا اصوات را هم منتقل کند از اینرو با سایر زبانها هم قابل انطباق بود، بعداً بابلیان و آشوریان نیز از خط میخی استفاده کردند. چون خط میخی سومری دارای 600 علامت بود.

           از جانب دیگر یکی از  دست آورد های بزرگ فرهنگی مصر باستان نیز ابداع خط بود،  مصری ها برای نوشتن بروی سنگها از علایم و هیروگلف های مخصوص استفاده میکردند، که شکل ساده آنرا میتوان در نوشته های روی پاپیروس ها و تخته سنگها دید. 

هیروگلیف یا خط تصویری ، در اصل علت این نام گذاری، آن بود که این روش نگارش بیشتر ویژه کاهِنان و رهبران مذهبی بوده است؛ چرا که آموختن آن دشوار و نوشتن آن نیازمند امکاناتی بود که معمولا مردم عادی از آن بی بهره بودند. پشینه کهنترین اثر یافت شده با خط هیروگلیف، به 3200 تا 3300 سال پیش از میلاد می- رسد.

روش نگارش هیروگلیف در مصر، شامل 700 تا 800 الفبای تصویری بود و هر چه که علاقه به نوشتن متن های مذهبی اضافه می شد، بر تعداد آنها نیز افزوده می شد. مصریان، هیروگلیف را از راست به چپ و از بالا به پایین می نوشتند و همچون سایر خط های باستانی، در متن های ایشان نیز خبری از نقطه ، فاصله و آیین نگارش نبود.

الفبای تصویری مصریان را می توان به تصاویر زیر مشاهده کرد.

به این ترتیب در روز 27 سپتمبر سال 1822 م ژان فرانسوا شامپولیون، زبان شناس جوان 32 ساله فرانسوی به راز و رمز خط هیروگیلف مصر باستان پی میبرد.

کشف شامپولیون راه را برای مصر شناسان و باستان شناسان می گشاید تا به تاریخ و تمدن مصر باستان و فراعنه پی برده و راز های این تمدن غنی باستانی را کشف نمایند.

دین و خدایان در نزد مردمان بین النهرین و مصریان باستان قابل احترام خاص بودند، در حفاریهای که در عراق صورت گرفته مجسمه خدایان بیشماری از زیر خاک بیرون آمده، چون هر کشور شهر در بین النهرین خدایانی مخصوص به خود داشت، اما خدایان سومری پر شمار بود.  و به موزه های جهان منتقل شده اند و آنان خدایان خود را در آخر زیاد تر در فضای آسمانها نظاره میکردند. به ماه، خورشید و سیارات مربوط و منوط میساختند.و نام خدایان خود را بر اختران و سیارات میگذاشتند، مانند ونوس (زهره ) ژوپیر (مشتری )، مارس ( مریخ ) مرکوری ( عطارد ) و ساترن ( زحل ) وغیره تشکیل میدادند. البته هسته ی اصلی دین آنان را هراس از خدایان و قربانی کردن برای جلب لطف آنها بود. چند بیت زیر که در روزگار آشوریان سروده شده است، احساس دینی سومریهای باستان را نشان میدهد.

هر روز خدایت را بندگی کن.

قربانی کن، پرستش نما، رسم بنده گی به جای آر.

در پیشگاه ی خدایت پاکدل باش.

آنچه سبب خشنودی خداوندی است، پاکدلی است.

استغاثه کن، عبادت نما، سر فرود آر.

اوست که تو را گنجها خواهد بخشود.

و تو به همه ی آرزو هایت خواهی رسید، سپاس باد خدای تو را.

به همین ترتیب احساسات دینی و عقیدتی خویشرا در مقابل خدایان دست ساخته ی خویش به طور اغفال ابراز میکردند.

دین یکی از وجوه اصلی زنده گی مصریان باستان بود، ولی بین النهرینی ها در اخیر خدایان خویشرا در آسمان نظاره میکردند اما از خصوصیات مذهبی مصریان خدا نگاری حیوانات و پرنده گان محسوب میگردید. در شهر (ممفس) گاو و در شهر های (تاینس و بوتو) نیز شاهین را می پرستیدند و چندین نوم را به نام حیوانات مینامیدند. مانند( نوم بز کوهی )، (نوم تمساح) وغیره. به تدریج خدایانی که در نوم های نیرومند مورد پرستش بودند، در سراسر کشور مورد پرستش قرار داشتند، مانند «رع»( خدای خورشید)، آمون خدای آفریننده جهان وغیره پرستش میگردیدند.

تفاوت مجسمه های تمدن بین النهرین و مصر باستان : در هنر بین النهرین چشم دارای اهمیت است و مجسمه ها با دست بسته اند، ولی در مصر با دست باز دیده شده است. در اغلب موارد مجسمه های بین النهرین مشعلی در دست دارند و بت های کوچکی یافت شده اند که جایگزین برای عبادت کننده ها بودند. معابد و مجسمه های بزرگ از مصریان باستان به عنوان مظاهر بر جای مانده توجه داشت. که فعلاً نماینده گی از باستانی بودن این تمدنها مینمایند. 

کاوشهای که در بین النهرین در قرن 17 م توسط باستان شناسان صورت گرفته آنان را شگفتزده ساخته است، زیرا تا آن زمان هیچکسی از ابعاد هنری آنان،  بخصوص این دسته ی باستانشناسان چندان اطلاع نداشتند، البته حکاکیهای روی سنگهای  این مردمان نشان از هنر و هنر دوستی عمیق را به نمایش قرار داده است. که در تصویر زیر شمه ی از آن را مشاهده خواهیم کرد.

ولی طبق کاوشهای باستانشناسان در مصر  وانمود گردیده است که  در حاشیه رود نیل  تمدن شگوفای شکل گرفته، آثار تاریخی مهمی چون اهرام ثلاثه و معابد بزرگ را از آن دوران به یاد گار گذاشته است.

بالاثر کاوشهای باستان‌شناسان مصري و آلماني معبد آفتاب يكي از قديمي‌ترين معابد باستاني مصريان نيز در منطقه عين‌الشمس قاهره كشف شد. کف اين معبد از جنس سنگ خاراي سرخ رنگ است و باستان‌شناسان موفق شده‌اند از این موزیم مجسمه‌ رامسس دوم را نيز كشف كنند. معبد آفتاب از مهمترين معابد مصر محسوب میشود، در اين مكان مقبره سلطنتي سلسله فرعونيان از سلسله هشتم تا نوزدهم را میتوان دریافت نمود... همچنان در این جا 20 مجسمه از جنس سنگ مرمر نفيس كه بر روي آن‌ها مطالبي با زبان هيروگليف حك شده نيز كشف شده است.                                              

از خدمات سومریان در بین النهرین چنین یاد کرد، که برای دیگران شروع علوم و شاخه های مختلف صنایع را بر جا گذاشته اند و بعد ها به واسطه ملت های مختلف از نسل به نسل انتقال یافته و به صورت تکمیل شده، به درجه امروزی رسیده است، شب و روز را به 24 ساعت، هر ساعت را به 60 دقیقه و هر دقیقه را به 60 ثانیه تقسیم کردن، نیز یادگاری از سومریان است. همچنان یک حقیقت دیگر علمی تقسیم دایره به 360 درجه از دوران سومریان مانده است.

بناءً در مورد زوال هر دو تمدن مزبور چنین میتوان معلومات داد: هنوز تمدن بین النهرین و نا گفته های زیادی برای باستان شناسان و جهانیان دارد، که تا حال خیلی چیز ها در باره این تمدن کهن ناشناخته، مانده است.

     لیکن تمدن مصری ها مدت درازی مصئون ماند، که عاقبت همین مصئونیت به نقطه ضعف آنان مبدل شد، در حقیقت زوال تمدن مصر باستان بعد از مرگ رامسس دوم به تدریج شروع شد، سلطه کشور در دوره نواده گان رامسس دوم به تدریج ضعیفتر شد.

در اخیر باید گفت از اوایل قرن بیستم کنده کاری ها و جستجو های علمی عکس این ادعا ها را ثابت کرده است. امروز تاریخ دلایل و مدرکهای را به طور قطعی نشان میدهد که نه فقط اولین مدنیت در مصر به وجود نیامده است بلکه هیمن مدنیت مصر از مدنیت سومر به وجود آمده است.

همچنان معلومات که از طرف پوهنتون پنسلوانیا و موزیم های بریتانیا مانند موزیمهای  که در پوهنتون آکسفورد و کمبریج  در لندن وجود دارند آثار سومریان را به طور کنده کاری و بعداً در کتابها نوشته شده به شکل قطعی ثابت، دریافت نموده اند، نشان دهنده آنست که خلق سومر در بین النهرین دو هزار سال قبل از مصری ها به اوج شهرت رسیده و فرضیه مدنیت مصر قدیمیتر است را، شکسته و، رد کرده است. 

نتیجه گیری:

بالاثر نتایج مطالعات، تحقیقات، منابع و مآخذ معتبر علمی  باید گفت، هنوز هم برای عده ی از جوامع بشری  راز های تمدن باستانی  بین النهرین و مصر روشن نگردیده است. از جانب دیگر بنابر تحقیقات و حقایق موجوده، بیشک تمدن بین النهرین که اکنون در عراق کنونی میباشد، قدیمترین تمدن شناخته شده ی جهان میباشد. این تمدن که دارای وسعت زیادی نبود، اما با داشتن هوش و ذکاوت خارق العاده مردمان آن سر زمین، نه تنها وسعت زیادی را در روی زمین به زیر پوشش فرهنگی خویش قرار داد، بلکه به مهد های تمدن های دیگر جهان، نظیر تمدن مصر و یونان سر مشق پیشرفت و ترقی را قرار داده، اثر گذاشته است. البته کاوشهای باستان شناسان نشان داده است که تمدن بین النهرین از جمله ی نخستین تمدنهای باستان روی زمین به شمار میرود، و در حدود یک  هزار سال کهنتر از تمدن دره نیل میباشد. یعنی تمدن در ناحیه بین النهرین در هزاره 6 و 5 ق از م به طور درست آن استقرار یافته است.

         قابل یاد آوریست،  همانطوریکه بین النهرینی ها پیشگامان علم نجوم، ریاضی، هنر، معماری، طب، کتابت، ادبیات وغیره بودند.  و مصریان نیز پیشگام بودند چون آنها در تفکر شان به مراتب از سایر مردمان  جلو بودند. آن قسمیکه (ژان- فرانسوا شامپولیون ) میگوید: « طریقه تفکر مصریان قدیم چنان بوده که قاعده تاً دارای مردان غول پیکر و  با قدی بلند و با فکر عالی بود ».

همچنان رود های هر دو تمدن در ایجاد و پایه گذاری تمدن های شگوفا نقش اساسی را دارا میباشند مثلاً: دجله رودی است با داشتن 1851 کیلومتر طول، سی و هشتمین رود جهان از این حیث می باشد، که از کوه‌های ترکیه سرچشمه می‌گیرد و با گذشتن از عراق به فرات می‌پیوندد و به خلیج فارس می‌ریزد.

رود معروف فرات در مغرب کشور عراق عرض موقعیت نموده. و سرچشمه ی آن نزدیک رود ارس در سر زمین ارمنستان است، در نزدیکی خلیج فارس به رودخانه دجله می پیوندد و از آن پس «شط العرب» نامیده می شود. طول فرات حدود 2900 کیلومتر است.

چنانچه از جمله ویژه گی ها و پیشرفتهای مصریان، نیز موجودیت رود و دره نیل را باید شمرد. چون مصریان، مصرشناسان و عموم دانشمندان به صراحت تام اظهار نموده اند، در حقیقت مصر را باید تحفه رود نیل خواند. اگر موجودیت این رود پُر فیض نمی بود، هیچ اثری از تمدن را در کشور مصر مشاهده نمیکرد. به همین اساس برای تمدنهای بعدی میراث با ارزشی به جا نهاده است.

بناءً در مورد زوال هر دو تمدن مزبور چنین میتوان معلومات داد: هنوز تمدن بین النهرین و نا گفته های زیادی برای باستان شناسان و جهانیان دارد، که تا حال خیلی چیز ها در باره این تمدن کهن ناشناخته، مانده است.

مناقشه:

بجا خواهد بود در مورد ویژگی های هر دو تمدن به طور مقایسوی و با احساس نیک بحث نمایم، چونکه دیگر گونی های اجتماعی هر دو ناحیه باستانی را با استفاده از منابع و مآخذ معتبر علمی مورد مطالعه قرار دادم در حقیقت میتوان القاب بهترین و کهن ترین تمدنهای جهان را از آن، آن مردمان تیز هوش و با ذکاوت  دانیست. البته موضوعات  را به طور مقایسوی در باره ی چند مطلب عمده و با ارزش هر دو تمدن خواستم در بخش مناقشه یاد آور شوم. جای آنرا دارد نخست  در عرصه ی ایجاد و تدوین قوانین، بین النهرینی ها به مراتب نسبت به مردمان  مصریان باستان مقدمتر اند، مثلاً: در مورد قوانین وضع شده ی مصر باید گفت، در مصر کدام قانون مشهور و یا تدوین شده، تا به حال به نظر نخورده،  جزء اینکه، فراعنه مصر فرمانرواياني با قدرت مطلق بودند. کلام آنها قانون بود، و بي چون و چرا اطاعت مي شد. فراعنه ملت را نه تنها از نظر سياسي بلکه از نظر روحاني و مذهبي نيز کنترول مي کردند، فراعنه را پسر «رع »،( خداوند خورشيد)، مي دانستند. هنگام نزديک شدن به فرعون، اتباع وي پيشاني بر زمين مي نهادند.

اما قوانین سلطان بابل «حمورابی » در باره ی جامعه ی بین النهرین اطلاع میدهد، سلطانی به نام حمورابی(Ham-oorahbee ) یکی از اشغالگران سومر و بابل بود، در دوران حکمفرمایی او قوانین قدیمی سومری گرد آوری و به صورت یک مجموعه ی واحد به مردم ارائه شده بود. که مجموع قوانین وضع شده ی آن حدود 282 الی 283 ماده داشت، وی در بین سالهای 1792 – 1750 ق از م حکومت کرد. و قوانین آن در مورد ازدواج، روابط خانواده گی، آبیاری، خدمات نظامی، مسایل دینی، جنایت، روابط کسبه، مالکیت. بحث میکرد، این مجموعه، منحیث بنیان قانون بین النهرین در طول 1500 سال مرعی الاجراء ماند.

طبق تحقیقات و حفریات باستان شناسان بین النهرین از نگاه قدامت نسبت به تمدن مصر باستان قدیمیتر بوده، چون سر انجام بعضی از ساکنین مناطق هلال خصیب(دشتهای بین النهرین، مرکز فلسطین، سوریه، ترکیه، اکد، سومر تا شمال ایران به طور نیمه قوس استقامت به خود گرفته است.)  رو به جنوب و دشت های بین النهرین نهادند، تقریباً تمامی کارشناسان متفق القولند که این اتفاق دوران ساز میان 6000 – 5500 ق از م رخ داده است. که در ابتداء این مردمان مشغول مالداری و دامپروری بودند.

      همچنان باید علاوه کرد مصر باستان محل و موطن دومین تمدن کهن جهان است. درخشنده گی و شگوفایی آن دو هزار سال طول کشید، البته نخستین اجتماعات شناخته شده ( زارعت پیشه گان) بودند. که در مصر زنده گی داشتند و آغاز تاریخ شان به 5000 سال قبل ازمیلاد میرسد.

منابع و مآخذ

(1)- " آدلر" فیلیپ جی. 1384 هـ ش. تمدنهای عالم جلد اول، ترجمه "آریا" محمد حسین، تهران:  موسسه انتشارات امیرکبیر ، ص 136.

(2)- "اسمت" برندا، ترجمه آزیتایاسایی،1380هـ ش.  مصرباستان، تهران: موسسه ققنوس، ص.107 .

(3)-  دورانت، ویل. 1387. هـ -ش. مشرق زمین گهواره تمدن، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، مترجمان احمد آرام – ع – پادشایی – امیر حسین آریان پور. ص 143.

 (4)-  دولاند لن،  شارل. 1382  هـ – ش . تاریخ جهانی جلد اول ، ترجمه احمد «بهمنش » تهران: دانشگاه تهران موسسه انتشارات، ص115.

 ( 5) –دان، راس یی. 1382هـ – ش. تاریخ تمدن و فرهنگ جهان، پیوند فراسوی زمان ومکان، مترجم عبدالحسین «آذرنگ»، تهران:  انتشارات طرح نو، صص 69-71.

(6)- فونلاو، تئودوراچ، "هرسکویتز"،جان، " لو" دونالدام " پسر " دونالدوارن ، " وینر" جول اچ ، مترجم" صدریه " عبدالرحمن.1374هـ ش. تاریخ جهان،تحول اندیشه، تمدن و فرهنگ جهان،تهران :  انتشارات فردوس، ص71.

(7) - لوکاس، هنری. 1382هـ ش. تاریخ تمدن جلد اول، تهران:  انتشارات سخن، صص117، 213 -218.

 (8) – نچکنا، اسکاز کین ،« گوبر»، آلپروویچ ،« کوتاکوف»،  مانفرد، « دئوپیک». 1374هـ – ش . تاریخ مختصر جهان،  کابل :  صص 66-67.

(9)-نهرو، جواهر لعل. 1382 هـ ش . نگاهی به تاریخ جهان جلد اول ، تهران، ترجمه محمود تفضیلی، چاپخانه سپهر، ص 54.

(10) –ناردو ، دان. 1383 هـ – ش .  مجموعه تاریخ جهان،  بین النهرین باستان، ترجمه مهدی «حقیقت خواه» ، تهران:  چاپ خانه  ققنوس ، صص9 – 10 ،78.

 

-(11) - “ wehmeir” Sally “ Chief Editor                                      

“ Mclntosh” Colin” Turnbnll” Joanna “ Editors

“Ashby” Michael “ phoneticsEditor

Oxforg” ADVANCED” LEARNER”S” Dictionary

 IRAN “ Tehran” Jungle Publications “ Year 2005 “ WWW. Junglpub- Org  Page number ( 267)

 

+ نوشته شده توسط پوهنیار فهیم "کوشا"استاد دیپارتمنت تاریخ در یکشنبه 1388/06/08 و ساعت 11:47 |


Powered By
BLOGFA.COM


Oneline users :

کدهای خفن جاوا اسکریپت

1. Put the code into the BODY of your HTML document -->

JavaScript Codes
border="0" ALT="Google" align="absmiddle">

JavaScript Codes


Javascripts


جدیدترین کد آهنگ